Шүүгээ дүүрэн хувцастай ч өмсөх “юм” олдохгүй үе танд тохиолддог уу? Тэгвэл таны шүүгээнд хувцас биш ашиглагдаагүй мөнгө өлгөөтэй байна гэсэн үг.
Орлогоо хэрхэн удирдаж, юунд зарцуулж байгаа нь хүний санхүүгийн ирээдүйг тодорхойлдог байна. АНУ-д санхүүгийн сайн сайхан байдлыг зөвхөн орлогын хэмжээгээр бус, өнөөдрийн санхүүгийн үүргээ биелүүлэх чадвар, ирээдүйдээ аюулгүй мэдрэмжтэй байх, амьдралынхаа сонголтыг хийх эрх чөлөөгөөр хэмждэг. Өөрөөр хэлбэл, баяжих хамгийн найдвартай стратеги заримдаа өндөр орлогын хэмжээнээс бус, ухаалаг зардлаас эхэлдэг.
Санхүүгийн зардлыг бууруулах хамгийн энгийн алхмуудын нэг нь өдөр тутмын хэрэглээгээ эргэн харах юм. Ялангуяа хувцасны хэрэглээ олон хүний төсөвт анзаарагддаггүй “том зардал” болдог. Хямдрал, тренд, улирал бүрийн шинэ цуглуулга шүүгээнд нэмэгддэг ч ашиглалт нь төдийлөн өндөр биш. Бидний худалдан авсан таван хувцас тутмын гурав нь огт элэгдэлгүй хаягддаг байна.
Сүүлийн үед хуучин хувцас худалдан авах, солилцох, дахин ашиглах “тренд” газар авч байгаа. 2030 он гэхэд хуучин хувцасны зах зээл нийт хувцасны зах зээлийн 10 хувийг эзэлнэ гэсэн төсөөлөл бий. Энэ нь хүмүүс ядуурч буй дохио биш. Харин хэрэглэгчид илүү ухаалаг, илүү хариуцлагатай сонголт руу шилжиж буйг илтгэнэ.
Хувцасны хэрэглээгээ өөрчлөх нь зөвхөн халаасанд биш, байгаль орчинд ч ашигтай. Хувцас үйлдвэрлэлийн салбар дэлхийн нийт нүүрстөрөгчийн ялгарлын 10 хувийг дангаараа бүрдүүлдэг. Хувцасны хэрэглээг ердөө есөн сараар уртасгахад байгаль орчинд үзүүлэх дарамтыг 20-30 хувиар бууруулдаг байна.
Харин хэрэглэгчийн түвшинд энэ нь шууд мөнгөн ашиг болж буудаг.
Хуучин хувцас худалдан авах нь шинээр авахаас үнийн хувьд 70-85 хувь хямд тусдаг. Статистикийн хорооны мэдээллээр Монгол Улсын нэг иргэн жилд дунджаар 500 мянгаас 1.2 сая төгрөгийг хувцас худалдан авахад зарцуулдаг аж. Тэгвэл дөрвөн ам бүлтэй өрх хуучин хувцасны дэлгүүрээс хэрэглээгээ хангавал жилд ойролцоогоор хоёр сая хүртэлх төгрөгийн хэмнэлт хийж чадах юм.
Хоёр сая бол бага мөнгө биш. Үүгээр 58 кг үхрийн мах худалдан авах боломжтой. Өнөөдрийн нийгэмд ийм хэмжээний махтай бол гарцаагүй “баян” гэх тодотголд багтана.
Хэмнэлт зөвхөн санхүүд биш сэтгэл зүйн байдалд ч эергээр нөлөөлдөг. Санхүүгийн төлөвлөгөө гаргаж мөрддөг хүмүүс төлөвлөгөөгүй хүмүүстэй харьцуулахад сэтгэл гутрал болон түгшүүрт өртөх магадлал хоёр дахин бага байдгийг судалгаагаар тогтоожээ. Өөрөөр хэлбэл, санхүүгийн төлөвлөлт нь тодорхойгүй байдлыг багасгаж, тархинд “хяналтын мэдрэмж” өгснөөр стрессийн дааврыг бууруулдаг байна. Таны бага багаар хуримтлуулсан мөнгө зөвхөн дансанд үлддэггүй.
“Хаая гэж бичээд баян болоорой”… гэх мэтээр баяжих аргыг заадаг хүн олон. Харин мөнгөө удирдах аргыг хэрэгжүүлдэг хүн цөөн. Эхнийх нь урам зориг өгдөг бол, хоёр дахь нь бодит үр дүн өгдөг. Баяжих стратеги заримдаа бирж дээр биш, шүүгээний өмнө хэрэгждэг.
Сэтгүүлч У.Анхцэцэг
